Derste müteahhir dönem alimleri ve eserleri incelendi.

Genel olarak eserler ve onları yazan alimlerin tanıtılması gelenek adını verdiğimiz eğitim silsilesinin nasıl oluştuğunun açıklanması şeklinde ilerleyen derste yazmış olduğumuz içeriğe uygun hareket edildi. Ancak içeriğe geleneğin oluşum safhası eserlere etkisi gibi bir başlığın eklenmesi derste bahsedilen konular açısından daha etkili olabilir.

Öneri: Dersin başlığı okuma yöntemi olduğundan ders içeriğinde bir eserin okuma şeklinin nasıl olması gerektiğinin açıklanması bekleniyor. Ancak ders bu başlığa uygun bir içeriğe sahip değil. Ders içeriği ve hoca uyumlu olsa da beklentinin doğru oluşması adına ders adı değiştirilmeli.

Derse ilk olarak ilimlerin doğuşu ve silsilenin oluşması süreci açıklandı. Fahreddin Razi ile başlayan erken kelam döneminden silsilenin oluşumunda hoca öğrenci ilişkileri ve bu ilişkiler kapsamında öğrencilerin hocalarının kitaplarına yazdıkları çeşitli şerhler bu şerhlerin özellikleri açıklandı.

Fahreddin Razi ile başlayan müteahhirun kelamının oluşum gelişim seyri Devvani’ye eserler ile birlikte açıklandıktan sonra geleneğin değiştiği ve değişim nedenleri üzerinde durularak geleneksel dönemde medreselerde verilen klasik dini eğitimden nasıl olduğundan hangi yaş gruplarına hangi eserlerin okutularak başlatıldığından ve de hangi şerhlerin hangi usulle okunduğundan kaç defa okunması gerektiğinden bahsedildi.

Gelenek içerisinde kelam ile felsefenin birbirine çok fazla geçtiği semiyat bahisleri olmasa ikisinin asla ayırt edilemeyeceği konusu mantık ilmi ile bağlandı gelişim seyri ve eğitim metodu açıklandı.

Geleneğin eğitim metodu, felsefe kelam ilişkisi mantık ilmine verilen değer konularının ardından sufi filozoflar ekberiler ve alimlerin bunlara sunduğu eleştiriler ışığında bu hiciv içeren kitapların nasıl ve kimler tarafından yazıldığı ne şekilde okunması gerektiği de söylendi.

Ders gelenekte muazaraya fazlasıyla önem verildiği, bunu başlatan kişi Fahreddin Razi olsa da Osmanlı’nnın da buna bolca önem verdiği konusu üzerinde durulup konu ile ilgili eserler zikredilerek bitirildi.

Ders sonunda önemli olarak günümüzde saydığımız bu gelenek silsilesi meselesine ve eğitim metotlarına uyulup uyulmadığı, uygulanabilir olunup olunmadı yönünde sorulan soruya hocamızın İran’ın önem verdiği ve takip ettiği şeklideki cevabıyla ders noktalandı.

Tecridul İtikad

Hikmetul Ayn

Nevamiul Esrar

Hidayetul Hikme

Menar

Şerhul Akaid

İşarat

İşarat’a yazılan şerhler

Hidayetul Hikme için yazılan şerhler

Nesefi Akaidi

Nibras Şerhi

Şerhul Mevakıf

Fusus Şerhi

Miftahul Ğayb

Fususul Hikem

Ferrai’nin Muazara kitabı