Prof. Dr. Emir KAYA | Hukuk ve Siyaset Klasiklerini Okuma Yöntemi

Yüz yüze 13 Kişi

Online 22 Kişi

Ders Abdullah Yasir Can’ın takdimiyle başladı. Hukuk klasiği demek zor bir şey. 100 yıllık bir geçmişi var örneğin Türkiye’de. Bu yüzden de böyle bir metin bulmak zor. 1982 Anayasası denilebilir belki. Hukuk nosyonu çok değişmiştir. Bugün bizim hukuk nosyonu dediğimiz şey altı boş bir kavram biraz. Bunun üzerine çalışmalar yapılması gerekiyor. 

Hukuk nasıl değişti? Tarihte ilk olarak belki aile hukukunda başlamıştır: Adem ve Havva olarak. Hukuk vardır ama henüz devlet yoktur. devlet hukuka nazaran çok daha yeni bir olgudur. Hukukun özünde hiç devlet yoktu ama bugün devletin özünde hukuk mutlaka olmak durumunda. O zaman bu algı tanıma göre hukuk klasiği dediğimiz şey kanunlara karşılık gelmiş oluyor.

Bu kanun sistematiğini iyi işleyen eserler vardır. Bu bağlamda bazı klasikleşmiş hocalardan bahsedebiliriz: Ergun Özbudun. Anayasa hukukunda klasikleşmiştir. 

Ali Fuat Başgil: Anayasa hukukçusu. Felsefe ve siyaset boyutu da vardır. Anayasanın  ötesindeki konuları da ele alır. 

1700lü yıllarda hukukun disiplin anlamında bir karşılığı yok. Haklar var. Terminolojik anlamda geçmişi 200 yıl. Tanzimat’tan sonra, modernizasyonla birlikte kavramların Avrupa’dan alınması gerçekleşiyor. Bizdeki n önemli klasiği ise Mecelle denilebilir. Bunun da külli kaideler ve normlar olmak üzere iki kısmı var. Külli kaidelerin klasik olduğuna hiç şüphe yok. 

Ama bu hukukla kastedilen nedir? Toplumsal düzense bu algımızı genişlettiğimizde klasikleri de daha geniş aramamız gerekiyor. Birçok daldan takip etmek lazım. Her medeniyetin kendi klasikleri var. Lao Tzui-Tao Te Ching bunlardan biri görülebilir. 

Saf hukuk anlayışı- Hans Kenz (19.yy.): Hukukun Saf Teorisi kitabı klasik bir eserdir. Hukuk ve hukuk dışı arasındaki ayrım çok net yapılmalı. Siyaset hiçbir şekilde hukuka karışmalı. Hukuk bir bilim olmalı. Bir makine gibi adeta. Bu çok etkili olmuştur. Bu yüzden bugün bireysel anlamda hukuka dahil olmak mümkün değil. Teknik bir alan şuan. Bu algı da çok yerleşmiş olduğu için biz geçmişe gidip klasik bulamıyoruz. 

Bizdeki hukuk klasiği denilebilecek bir diğer örnek ise siyasetnamelerdir. Ama burada da şu sorun çıkıyor; Gazali’nin el-Mustasfa’sına ne diyeceğiz?

• Farabi-Medinet’ül Fazıla
• Kaşgarlı Mahmut-Kutadgu Bilig
• Pirizade Mehmed Sahib Efendi – Kitabü’s-Siyase fi Etvari’l-Hamse
• Nizamülmülk-Siyasetname: Bu anlamda özel bir örnek, çünkü aynı zamanda bir yönetici
• İmam-ı Azam-Fıkhı Ekber: Fıkıh klasiği olarak sayılabilir 
• İmam Şafi’nin eserleri bugünkü fıkıh nosyonuna biraz daha yakın görülebilir. Onun fıkıh tanımı Mecelle’nin birinci maddesidir. 
• İmam Maliki-Muvatta: Hadis ve fıkıh karışımı bir kitaptır. Klasiktir. 

Hukuk klasiklerini konuşurken, dünyada büyük hukuk gelenekleri vardır. Hindu, Çin roma hukuku gibi. 

Marksist hukuk da bir hukuk geleneği ama kısa sürmüştür. 

Yahudilerde bir hukuk klasiği olarak eser: Musa’ya inen tabletler. Ama birinci anlaşma genelde Nuh’un kanunları diye geçer. Musa’nın kanunları diye bir referansları vardır. Halaka denilen eserlerdir. Bunun derlemesi ise Talmud’dan yapılmıştır. 

Musa bin Meymun, bizdeki Gazali gibidir. Yahudi düşüncesini canlandıran, kendince ihya eden bir kişi. Hukuka yaklaşımı da var: aklı karışıkları için rehber, isimli bir kitap. Ama bu bir hukuk klasiği denilemez.

Daha geriye gidersek Hammurabi kanunları örnek verilebilir. Bunlar inceleme değeri olan şeylerdir. Ama bize yol gösterici değillerdir. 

Bugünümüzü etkileyen hukuk klasikleri neler olabilir?

Common Law: Anglosakson hukuku. Yani İngilizlerin hukuku. İngiltere biliyorsunuz bir ada, bir de kara var hukuku vardır. Buna civil law da denir. 

Türkiye daha çok bu hukuktan etkilenilmiş. Özellikle Fransızca bilindiği için ve kültürel anlamda da bir etkileşim olduğu için bu hukuk sistemi tercih edilmiştir. Kökeni ise Roma hukukudur. 

Roma hukukunun klasiği ne? 

İmparatorluk öncesi Roma hukuku klasiği 12 levha kanunları. MÖ 300-400’ler olması lazım.

Corpus Juris Civilis: edeni hukuk külliyatı. İmparator Justinianus çıkartıyor. Buna Justinianus kanunları da denir. Buradan da anlayabileceğimiz üzere Roma hukuku daha çok kamu hukuku, medeni hukuku içerir. 

530’larda hazırlanıyor. Doğu batı ayrışması sonrası Hristiyanlaşma etkisiyle eklemeler yapılıyor. 

Avrupa’nın yarattığı yeni hukuk nosyonunu etkileyen klasik isimler:

Modern hukukun en klasik metni: Code Napolyon-Napolyon’un Kanunu. Modern Fransız hukukunun temeli budur. Fransızlar öncelikle bunu bir kod olarak ortaya çıkarıyorlar. Nihayetinde ulus devletin kaynağı oluyor. 

Carl Schmitt: politik teoloji eser: siyaset felsefesi-alman klasik metni olarak sayılabilir. 

İngilizler: 

• Montesquieu – Kanunların Ruhu. 
• Jeremy Bentham-The Principal Of Morals  

Amerika: 

• Rosco Paint- The Spirit Of Common Law

Mukayeseli hukuk klasikleri: 

• Sır Henry Maine – İnternational Law
• William Anson – The Law And Custom… The Law Of Contrac

Hukuk klasiklerinin pek çoğunun evrensel karakteri yok. Ama teknik hukuk aynı şekilde değil. Hukuktaki klasikleşme bu şekilde. 

• • Hobbes – Leviathan: Modern devlet bir zorunlu kötülüktür. 
• David Hume – Essays Moral Political / A Tritiaas Human Natio

• • Kant- assai makalesi – kalıcı barış
  • Machievelli- The Prince: Aslında bir siyaset felsefesi kitabıdır. Gerektiğinde hiçbir ahlaki kuralın olmayacağını söylemesi açısından klasiktir. 
  • Carl Marx – Kapitalist
• Sttuart Mill- On Liberaty
• Roussou- The Social Contract

Sonuçlar:

• Hukuk klasiğinden bahsetmek için hukuk tanımını netleştirmek gerekiyor.
• Siyaset felsefesi metinlerini de bir hukuk klasiği olarak kabul edebiliriz. 
• Küresel etkileri olmuş hukuk klasikleri başkadır, milletlerin kendi klasikleri başkadır. Bir ulusal bir de küresel boyut vardır. 
• Yöntem üzerine bir şey söylememiş olduk. Çünkü bunların her birine yönelik başka bir okuma yapmanız gerekmekte. Ama bunların hepsini eleştirel okuyabiliriz. Mukayeseli okuyabiliriz. Tarihsel okuyabiliriz. Hangi bağlamda eser verildi önemli. Gayeye yönelik okursun. Ne amaçladı bunu yazarken ne amaçla okuyoruz bunu takip etmek de önemli
• Daha hermönetik okumalar yapılabilir.
• Kesinlikle interdisipliner okumak gerekiyor. 
• Norm, ölçü koyucu demektir. Hukukta da normatif okumak önemlidir.