Kavramı konuları varlık ile başlatırız. İnsan dediğimiz varlık merak edendir, önce kendimizi, etrafımızı, yaratıcıyı anlamaya, kavramaya çalışırız. İlgi alanlarımız değişebilir ama her daim sorgulayan varlık olarak kalır insan.

İlk önce bu varlık nedir? Sorusunu sorarız sonra bunun değerini sorgulamaya başlarız iyi mi kötü mü güzel mi çirkin mi bunun yapmamızın sebebi bir konum belirlemeye çalışmamız. Konumlandırma bizim için önemlidir.

Değerlendirmede karşımıza 4 temel kategori karşımıza çıkar ontolojik epistemolojik ahlaki-etik son olarak estetik. İnsan için 4 kategori de geçerlidir ama mesela bir kedi ya da kelebek düşündüğümüzde onun adına sadece ontolojik ve estetikten bahsedebiliriz.

Varlıkla ilgili temel kategorilerin başında insan gelir. İnsanı merkeze almalıyız, insanla ilgili kavramları konuşmalıyız. Kendimi, zaaflarımı çok iyi bilmeliyim bunu merkeze almalıyım ki ondan sonraki basamaklar sağlam olsun neticede vahyi anlayacak, aklı çalıştıracak insandır.

Vahiy, peygamber, alem bunların hepsi insan için vardır. Bu nedenle insanı merkeze almak zorundayız.

İnsan mümkinü’l vücud kategoriye dahil yani yaratılmışların, sonradan ortaya çıkmışların kategorisidir.

İkili bir kategori vardır vacibu’l vücud- mümkinü’l vücud eski kullanımıyla muhdis-hadis ayrımı.

Yok iken var olan nesne demektir mümkün, hem varlığa hem yokluğa eşit derecededir. Var olmasını sağlayan kendi dışında bir varlık vardır. Bu durum karşımıza vacibu’l vücudu çıkartıyor.

Varlığın kaynağı metafizik bir varlık olmuş oluyor. Müşahede alanımızın dışında olan varlıklar. Duyurularımıza konu olmaması onun hakkında konuşamamayı beraberinde getirmez.

Varlığın kaynağı vacibu’l vücud neyi yaratmış varlık alemini sonuç metafizik alem/ahiret.

Kelamın 3 temel konusu tevhid- nübüvvet- mead. Diğer konuların hepsi bunlara bağlı işlenir.

İnsan var olması açısında evrenin bir parçasıdır ve evrende ayrıcalıklı konumdadır. Çünkü muhatap biziz muhatap sahibi olmamızın sebebi de akıl sahibi olmamızdır.

İnsan mükellef kılınmış bir varlıktır.

Akıl başlangıç değerde nötr durumdadır onu nasıl kullandığımız önemlidir. İnsan doğduğu zaman ayrıcalıklı konumda değildir ne zaman iyiye kullanmaya başlar, aklını kullanır iyi olursa o zaman iyidir.

Hayata biz nötr seviyede başlıyoruz sonrasında yaptıklarımız bizim konumumuzu belirleyecek.

Fıtratımı neyle olgunlaştırıp güzelleştirebilirim elbette bilgiyle. Fıtratımı güzel bir yöne kanalize etmeye çalışmalıyım. Bilinçlilik haliyle.

İlk insanın yaratılışı: ben halife yaratacağım ancak tercih insana bırakılmıştır. Gaye Allah tarafından belirlenmiş olabilir gayenin gerçekleştirip gerçekleştirilmemesi inana kalmış. İnsanın sorumlu olabilmesi için özgür bırakılması şarttır.

Kavram Atlası I-II

‘Kelamda Nefs Fenomonolojisi’ / Doktora Tezi / Tuğba GÜNAL

Kavram Atlası: Kelam I-II / Tuğba GÜNAL