Arş. Gör. M. Taha TUNÇ | Gaston Bachelard 

Hoca, Beyza Kayacı tarafından takdim edildi.

Ders, içeriğe bağlı olarak işlendi.

Ders, tek oturum olarak işlendi. 

• Bilimsel ile Bilimsel-Olmayan Arasında Oluşum Problemi

Bachelard, Kıta Felsefesinden bilim eleştirisi, bilim tarihi ve felsefesini ele alan başlıca filozoflardan birisidir. Bilimselle bilimsel olmayan arasındaki oluşum problemi üzerine eğilmektedir. Ona göre nesnel olmak, avami, genel-geçerden sıyrılmaktır. Bu düşünce kendisinin düşünce merkezini oluşturmaktadır. Bilim de nesnesi de verili değildir inşa edilmesi gerekmektedir. Bu oluşum meselesi bilim yapmamız gerekmesinin yanında bilim olmayandan nasıl bahsedeceğimiz problemini ortaya çıkarmaktadır.

• İmgenin Psikanalizi ve “Olmayan” Felsefesi

Bilimsel alanda nesnellik psikanaliz aracılığıyla çözülmektedir. Bu da bize bazı normlar dayatmaktadır. Gerçek olandan yapay olana, somuttan soyut düşünceye gitmek gerekmektedir. Bu da şiirsel ve imgesel alana yönelmeyi gerektirmektedir. Yeni bilimsel zihniyetin çıktısı olmalıdır. Bilimsel felsefe icra edilmeli diğer tarafta bunlardan arta kalanların incelenmesi gerekmektedir. Bu kısımda kendisi üçüncü bir yol olarak yok felsefesini ortaya atmaktadır. Bilimsel zihnin oluşumunda insanlığın oluşumundaki belli epistemolojik engelleri bir psikanaliz icra ederek oluşturmaktadır.

• Hayal Gücü Aklın Hizmetinde Mi?

İmgelerin bilimsel alanın dışında görmenin mümkün olmadığını fark etmektedir. Ona göre hayal gücü, gerçekliği aşan imgeleri oluşturma yetisidir. Bu yetiye kademeli şekilde ulaşılmaktadır. Bir insanın hayal gücü ne kadar kuvvetliyse o ölçüde imge üretmektedir. Bu imge üretmek de ahlaklı bir insan olmayla doğru orantılıdır. 

Bachelard, Bir bilim insanını imgelerinin psikanalizini yaparak nesnel hale getirilemeyeceğiyle yüzleşmektedir. Bu noktada psikanalizden vazgeçerek imgelerin üretme, çoğalma imkanlarını gösterebilmek için fenomenolojiye yönelmektedir. 

• İkiye Bölünen Özne: Poetik İmge ve Bilimsel Düşünce 

İmgenin fenomenolojisini yapmak için bilimsel alandan çıkmak gerekmektedir. O halde bilimsel nesnellikten vaz mı geçilecek? problemi ortaya çıkmaktadır. Bu noktada özne poetik imge ve bilimsel düşünce olarak ikiye bölünmektedir. Hayal gücünde üretilen tekil bir imge insanın bütün ruhsallığına sirayet ettiğini söylemektedir. 

• Diyalog ve Diyalektik

Bachelard’a göre imgelerin fenomenolojisinde ancak uygulamalı akılcılık ya da rasyonel materyalizmden söz edilebilir. Dolayısıyla akılcılık, zihinden çıkıp uygulamalı bir hale gelmektedir. Veyahut materyalizmi daima rasyonelleştirmek gerekmektedir. Burada diyalog kuran bir felsefe görülmektedir. Gerçekçilik ve idealizmin dışında üçüncü bir yol olarak uygulamalı akılcılığı sunarak bir diyalektik icra etmektedir.  

Son on dakika soru- cevap yaparak ders bitirildi. Öğrencilerin derse ilgi düzeyleri ve katılımları normal düzeydedir. Ders işleyiş ve gidişat planlanan şekilde gerçekleşmiştir.  

• Tunç, M. Taha. “Bachelard, Gaston”, KLU Felsefe Ansiklopedisi içinde, 49-51. Editör Gökhan Murteza-Eylem Yolsal Murteza. İstanbul: Pinhan, 2023. 
• Kılıç, Savaş. “Gaston Bachelard: Bilim Felsefesi ve Edebiyat Eleştirisi”, G. Bachelard, Mumun Alevi içinde, 5-20. Çeviren Ali Işık Ergüden. İstanbul: İthaki, 2008. 
• Taylan, Ferhat. “Aklın Hafızası: Bachelard ve Tarihsel Epistemoloji”, Bilimsel Zihnin Oluşumu içinde, 1-12. İstanbul: İthaki, 2013. 
• Bachelard, Gaston. Yeni Bilimsel Tin. Çeviren Alp Tümertekin. İstanbul: İthaki, 2008, ss. 7-22.
• Bachelard, Gaston. Bilimsel Zihnin Oluşumu. Bilginin Psikanalizine Katkı. Çeviren Alp Tümertekin. İstanbul: İthaki, 2013, ss. 13-34.
• Bachelard, Gaston. Mekânın Poetikası. Çeviren Alp Tümertekin. İstanbul: İthaki, 2018, ss. 7-32.
• Bachelard, Gaston. Uygulamalı Akılcılık. Çeviren Emine Sarıkartal. İstanbul: İthaki, 2009, ss. 9-23, 84-89.

• Bhaskar, Roy. Gerçekliği Geri Kazanmak. Çağdaş Felsefeye Eleştirel Bir Giriş. Çeviren Beyza Sumer Aydaş. Ankara: NotaBene, 2015.
• Bontems, Vincent. Bachelard. Paris: Les Belles Lettres, 2010.
• Compagnon, Antoine. Teorinin Cini. Edebiyat ve Sağduyu. Çeviren Savaş Kılıç. İstanbul: Metis, 2022.
• Chimisso, Cristina. Gaston Bachelard. Critic of Science and Imagination. New York: Routledge, 2001.