Doç. Dr. Harun KUŞLU | Analitik Akıl Yürütme Biçimi

Dersin özeti:

Dersin ilk oturumunda akıl yürütmenin tarihine değinilmiştir. Bu bağlamda da Mantık, a) fıtrî dönem, b) başlangıç dönemi ve c) dizgesel dönem olarak üç ayrı aşamada tarihlendirilmiştir. Fıtrî dönem, mantığın insan zihninde zaten mevcut olmasından kaynaklı olarak, insanın doğal, günlük dilde kullandığı şekliyle ifade edilmiştir. Başlangıç dönemi ise, daha çok Öklid geleneği ile geometrik ispatlarda mantığın kullanılışı ancak, burada da henüz dizgeselleştirilmediği dönem olarak ifade edilmiş, dizgesel dönemin ise Aristoteles ile ortaya çıktığı, mantıksal kuralların belirli ifadelerle şemasal olarak ifade edildiği dönem olduğu zikredilmiştir. 

Mantığın Aristo ile dizgeselleşmesine kadar olan süreci ve Aristo’nun neden böyle bir faaliyette bulunduğuna ilişkin olarak Felsefe tarihine atıfta bulunulmuş, bu bağlamda Herakleitos, Demokritos, Sofistler, Sokrates, Platon’un dönemlerinde ortaya çıkan tartışmalara değinilmiştir. Bu bağlamda da Herakleitos’un yalnızca değişimin var olduğu şeklindeki söylem ile, Demokritos’un bilginin duyularla sınırlanması görüşünden yola çıkarak bilginin imkanını reddeden ya da nesnel bir gerçekliğin olmadığını ifade eden Sofistlerin karşısında Sokrates’in ‘anlam’ dediği, Aristoteles’in ise ‘tümel’ dediği değişmeden kalan şeylerin varlığına ilişkin görüşlerine değinilmiş, Platon ve Aristoteles’in ‘tümel’ kavramlara ilişkin görüşlerine değinilmiştir. Nihayetinde Platon’un diyalektik yöntemi ile Aristoteles’in apodeiktik yöntemi arasındaki farka değinilmiştir. 

İkinci oturumda analitik düşüncenin ilkeleri ele alınmış, bu bağlamda özdeşlik, çelişmezlik, üçüncü halin imkansızlığı gibi temel mantıksal aksiyomlar örneklerle açıklanmıştır. Daha sonra analoji (fıkhî kıyas), tümdengelim, tümevarım gibi akıl yürütme yöntemlerine değinilmiş, kıyasın içeriğine, kavramlar arası ilişkiler ele alınmıştır. 

Son olarak Aristoteles mantığına yöneltilen bazı eleştirilere, değinilmiş ve bu bağlamda özellikle de matematik bağıntılar yönünden eksikliklerine işaret edilmiştir.  

Son: Dersin ilk oturumu hem hoca hem de öğrenciler açısından oldukça verimli geçmiştir. Bununla beraber ikinci oturumda ele alınan meseleler, konunun doğası gereği soyut olduğundan öğrenciler tarafından anlaşılmakta zorluk çekilmiş, bu durum ise hocanın ekstra efor sarfetmesine sebep olmuştur. Ancak ders genel itibariyle, öğrencilerin daha sonraki okumalarına sebebiyet verecek bir merak duygusu oluşturmuştur.

• Doğan Özlem – Mantık (Kıyas Bölümü)
• Harun Kuşlu – Çelişmezlik İlkesi Bağlamında Aristoteles’in Sofizme Bakışı
• Tony Street – İslam Mantık Tarihi

• Aristoteles – Organon kitapları